વોશિંગ્ટન: અમેરિકા અને ઈરાને યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે રચાયેલ સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમના ઈરાની સમકક્ષ, મસૂદ પેઝેશ્કિયાને બુધવારે મોડી રાત્રે ડિજિટલી હસ્તાક્ષર કર્યા. આ સાથે, કરાર અમલમાં આવ્યો છે. આ કરાર હેઠળ, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલશે, અને યુએસ તેહરાનને આપેલા વચનને પૂર્ણ કરશે. દરમિયાન, યુએસએ સમજૂતી કરારનો સત્તાવાર ટેક્સ્ટ જાહેર કર્યો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ 60 દિવસ માટે મુક્ત
આ પહેલી વાર છે જ્યારે અમેરિકાએ આ 14-મુદ્દાના કરારનો સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ જાહેર કર્યો છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ બુધવારે (યુએસ સમય મુજબ) દસ્તાવેજ મોટેથી વાંચ્યો. તેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા, ઈરાન પરના આર્થિક પ્રતિબંધો હળવા કરવા અને ભવિષ્યની વાટાઘાટો દરમિયાન ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની અપેક્ષા સંબંધિત જોગવાઈઓ શામેલ છે. નોંધનીય છે કે, આ સમજૂતી કરારમાં ફક્ત 60 દિવસ માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને મુક્ત કરવાનો ઉલ્લેખ છે, જે પાંચમા ફકરામાં છે.
“યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા અને ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઑફ ઇરાન વચ્ચે ઇસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમ ઑફ સ્ટેન્ડિંગ” શીર્ષક ધરાવતું આ દસ્તાવેજ, જોકે, અનુત્તરિત રહ્યું છે અને ઘણા મુદ્દાઓ વણઉકેલાયેલા છોડી દે છે. કરારના ટેક્સ્ટનો સંક્ષિપ્ત ઝાંખી અહીં છે.
1. પ્રથમ ફકરામાં જણાવાયું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઇરાન અને તેમના સાથીઓ લેબનોન સહિત તમામ મોરચે તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ કરશે. તેઓ એ પણ સંમત છે કે હવેથી, તેઓ એકબીજા સામે કોઈ યુદ્ધ અથવા લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરશે નહીં, ન તો તેઓ એકબીજા સામે બળનો ઉપયોગ કરશે અથવા ધમકી આપશે. લેબનોનની પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરવામાં આવશે.
2. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા અને ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઑફ ઇરાન એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનો આદર કરવા અને એકબીજાની આંતરિક બાબતોમાં દખલ નહીં કરવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે.
3. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇરાન મહત્તમ 60 દિવસની અંદર અંતિમ વાટાઘાટિત સમાધાન સુધી પહોંચવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આ સમયમર્યાદા પરસ્પર સંમતિથી લંબાવી શકાય છે.
4. આ એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇરાન સામેની તેની નૌકાદળ નાકાબંધી અને કોઈપણ અવરોધો અથવા અવરોધો દૂર કરવાનું શરૂ કરશે, અને 30 દિવસની અંદર નૌકાદળ નાકાબંધીને સંપૂર્ણપણે દૂર કરશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, શિપિંગ ઇરાન દ્વારા પુનઃસ્થાપિત યુદ્ધ પહેલાના ટ્રાફિકના પ્રમાણમાં હશે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ 30 દિવસની અંદર ઇરાનની આસપાસના વિસ્તારમાંથી તેના દળોને પાછા ખેંચી લેશે.
5. ઇરાન પર્સિયન ગલ્ફથી ઓમાનના સમુદ્ર સુધી વાણિજ્યિક જહાજો માટે સલામત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેના શ્રેષ્ઠ પ્રયાસોનો ઉપયોગ કરશે અને તેનાથી વિપરીત. આ માટે કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં. આ વ્યવસ્થા ફક્ત 60 દિવસ માટે માન્ય રહેશે. વાણિજ્યિક શિપિંગ તાત્કાલિક ફરી શરૂ થશે, અને ઇરાન 30 દિવસની અંદર આ વ્યવસ્થા લાગુ કરશે, જેમાં તકનીકી અને લશ્કરી અવરોધો દૂર કરવા અને દરિયાઈ ખાણોની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
ઇરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભાવિ શાસન અને દરિયાઈ સેવાઓ નક્કી કરવા માટે ઓમાન સાથે વાટાઘાટો કરશે. આ અંગે અન્ય પર્સિયન ગલ્ફ દેશો સાથે પણ ચર્ચા કરવામાં આવશે, અને લાગુ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના કિનારાના દેશોના સાર્વભૌમ અધિકારોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.
6- યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, તેના પ્રાદેશિક સાથીઓ સાથે મળીને, ઇરાનના પુનર્નિર્માણ અને આર્થિક વિકાસ માટે ઓછામાં ઓછા $300 બિલિયનની એક વ્યાપક અને પરસ્પર સંમત યોજના વિકસાવવાનું વચન આપે છે. અંતિમ કરારના ભાગ રૂપે અમલીકરણ યોજના 60 દિવસની અંદર અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
7- યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અંતિમ કરાર હેઠળ ઇરાન પર લાદવામાં આવેલા તમામ પ્રતિબંધો હટાવશે. આમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ, IAEA બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સ અને તમામ એકપક્ષીય યુએસ પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થાય છે.
8- ઇરાને પરમાણુ શસ્ત્રો પ્રાપ્ત ન કરવા કે વિકસાવવાનું વચન આપ્યું છે. યુએસ અને ઇરાન તેના સંગ્રહિત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના નિકાલ માટે પરસ્પર સંમત પદ્ધતિ પર સંમત થયા છે, જેમાં IAEA દેખરેખ હેઠળ સામગ્રીનું સ્થળ પર ડાઉન-બ્લેન્ડિંગ શામેલ હશે.
9- યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇરાન અંતિમ કરાર ન થાય ત્યાં સુધી યથાસ્થિતિ જાળવવા સંમત થયા છે. ઇરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર વર્તમાન સ્થિતિ જાળવી રાખશે, અને યુએસ કોઈ નવા પ્રતિબંધો લાદશે નહીં અથવા પ્રદેશમાં વધારાના સૈનિકો તૈનાત કરશે નહીં.
10- અમેરિકાએ વચન આપ્યું છે કે, હસ્તાક્ષર કર્યા પછી અને પ્રતિબંધો હટાવાય ત્યાં સુધી, અમેરિકાનો ટ્રેઝરી વિભાગ ઈરાની ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને બેંકિંગ વ્યવહારો જેવી સંબંધિત સેવાઓના નિકાસ માટે છૂટછાટ જારી કરશે.
11- અમેરિકા ઈરાનના સ્થિર ભંડોળ અને સંપત્તિઓને ઉપયોગ માટે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ કરાવશે. અમેરિકા અને ઈરાન વાટાઘાટો દરમિયાન આ ભંડોળ મુક્ત કરવા માટેની પ્રક્રિયાઓ પર પરસ્પર સંમત થશે. ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા નિર્ધારિત કોઈપણ અંતિમ લાભાર્થીઓને ચુકવણી માટે તેઓ સંપૂર્ણપણે ઉપયોગી થશે.
12- અમેરિકા અને ઈરાન સંમત છે કે આ એમઓયુના સફળ અમલીકરણ અને અંતિમ કરારના ભવિષ્યના પાલન પર દેખરેખ રાખવા માટે એક એક્ઝિક્યુટિવ મિકેનિઝમ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
13- એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી, ફકરા 1, 4, 5, 10 અને 11 નો અમલ શરૂ થશે, અને આ પગલાંના સતત અમલીકરણને આધીન, અમેરિકા અને ઈરાન બાકીના ફકરા પર અંતિમ કરાર અંગે વાટાઘાટો શરૂ કરશે.
14- અંતિમ કરાર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના બંધનકર્તા ઠરાવ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવશે.
About The Author
