ઈરાન યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અસરકારક રીતે બંધ થવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ સર્જાયું છે. આનાથી ભારત અને ચીન બંનેને સમાન રીતે પરેશાની થઈ છે. જોકે, બંને દેશો પાસે રહેલા વ્યૂહાત્મક ભંડારે પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં રાખી છે. તેમ છતાં, આ યુદ્ધે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓની નબળાઈ અને વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોના મહત્વને ઉજાગર કર્યું છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની કટોકટીએ ભારતના લાંબા સમયથી વિલંબિત ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટને પુનર્જીવિત કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ભારતનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ મલાક્કાની સામુદ્રધુની નજીક એક મુખ્ય સંરક્ષણ અને લોજિસ્ટિક્સ હબમાં પરિવર્તિત કરવાનો છે.
મલાક્કા દ્વારા ચીન પર પ્રભુત્વ મેળવવાનો પ્રયાસ
સાઉથ ચાઇના મોર્નિંગ પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીથી મલાક્કાની સામુદ્રધુની સુધીનો દરિયાઈ માર્ગ ચીનના આર્થિક વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ દરિયાઈ માર્ગમાં કોઈપણ વિક્ષેપ ચીનના અર્થતંત્રને ગંભીર ફટકો આપી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ચીન આ ભારતીય પ્રોજેક્ટ અંગે ખૂબ ચિંતિત છે. તેને ડર છે કે જો ભારત કટોકટી દરમિયાન નિકોબાર ટાપુઓ અને મલક્કા સ્ટ્રેટ દ્વારા ચીનના દરિયાઈ ટ્રાફિકને અવરોધે છે, તો તેને મોટો ફટકો પડી શકે છે. આ ફટકો એટલો ગંભીર હશે કે ચીનનું પશ્ચિમ એશિયા, દક્ષિણ એશિયા અને આફ્રિકા સાથેનું જોડાણ સંપૂર્ણપણે તૂટી જશે.
ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ કેટલો મોટો છે?
ગ્રેટ નિકોબાર 921 ચોરસ કિલોમીટર (356 ચોરસ માઇલ) માં ફેલાયેલો એક ટાપુ છે. તે ગાઢ અને પ્રાચીન વરસાદી જંગલોથી ઢંકાયેલો છે. ભારતના દક્ષિણ છેડે સ્થિત, તે આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓનો ભાગ છે. ગ્રેટ નિકોબાર ટાપુ ભારતીય મુખ્ય ભૂમિથી આશરે 1,200 કિમી દૂર છે, પરંતુ મલક્કા સ્ટ્રેટના પશ્ચિમી પ્રવેશદ્વારથી 150 કિમીથી ઓછું દૂર છે. તેની વ્યૂહાત્મક હાજરી ભારતને નોંધપાત્ર ફાયદો આપી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ભારત ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટને શક્ય તેટલી વહેલી તકે પૂર્ણ કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટથી ભારતને કેટલો ફાયદો થશે?
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટના નિષ્ણાતો કહે છે કે તે ભારતની લશ્કરી શક્તિમાં નોંધપાત્ર વધારો કરશે. વધુમાં, તેઓ દાવો કરે છે કે આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા, ભારત ચીનની સપ્લાય ચેઇનને નિયંત્રિત કરી શકશે અથવા તેમાં વિક્ષેપ પાડી શકશે. આનાથી ચીનની મલક્કા દ્વિધા વધુ ઘેરી બનશે. “મલક્કા દ્વિધા” એ 2003 માં ચીની નેતૃત્વ દ્વારા ઓળખાયેલી એક વ્યૂહાત્મક નબળાઈ છે. તે ઊર્જા અને વેપાર આયાત માટે મલક્કા સ્ટ્રેટ પર ચીનની અતિશય નિર્ભરતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
મલક્કા સ્ટ્રેટ ચીન માટે કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે?
ચીન તેની આયાતી ઊર્જાનો 80 ટકા અને તેના કુલ વેપારનો બે તૃતીયાંશ ભાગ મલક્કા સ્ટ્રેટ દ્વારા મેળવે છે. આ જ કારણ છે કે ચીન ઘણા વર્ષોથી હિંદ મહાસાગર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં તેની નૌકાદળની હાજરીમાં સતત વધારો કરી રહ્યું છે. તેણે પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશમાં લશ્કરી થાણા પણ સ્થાપિત કર્યા છે. વધુમાં, ચીન સર્વેક્ષણ કામગીરી (જાસૂસી જહાજો) ના મોટા નેટવર્ક દ્વારા હિંદ મહાસાગરનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે. આ તેને પાણીની સ્થિતિ, પ્રવાહો અને સમુદ્રતળની સમજ સુધારવામાં મદદ કરી રહ્યું છે – જે બધા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ માન્ય છે.
ભારત ચીન વિશે આટલું ચિંતિત કેમ છે?
ચીનની પ્રવૃત્તિઓએ ભારતને ચિંતામાં મૂકી દીધું છે. ભારત પરંપરાગત રીતે પોતાને હિંદ મહાસાગરનો રાષ્ટ્ર માને છે, જેનો દરિયાકિનારો ૧૧,૦૦૦ કિલોમીટરથી વધુ છે. તેથી, હિંદ મહાસાગરમાં મજબૂત લશ્કરી હાજરી જાળવી રાખવા માટે, ભારત એક વિશાળ માળખાગત પહેલ કરી રહ્યું છે. આનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રેટ નિકોબારને એક વ્યૂહાત્મક “અનસિંકેબલ એરક્રાફ્ટ કેરિયર” માં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. ટાપુ પર એક મોટું કન્ટેનર ટર્મિનલ, એક આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ, એક પાવર પ્લાન્ટ અને આધુનિક શહેરી માળખાગત સુવિધાઓ બનાવવામાં આવશે.
ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ વિશે જાણો
ભારત સરકારની એક સત્તાવાર નોંધ અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટ “ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, વ્યૂહાત્મક અને સંરક્ષણ હાજરી વધારવા” અને “વિદેશી ટ્રાન્સશિપમેન્ટ બંદરો પર નિર્ભરતા ઘટાડવા” માટે રચાયેલ છે. નોંધમાં જણાવાયું છે કે, “ધ ગ્રેટ નિકોબાર પ્રોજેક્ટ એક વ્યૂહાત્મક પ્રોજેક્ટ છે જેનો હેતુ આંદામાન સમુદ્ર અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં ભારતની હાજરીને મજબૂત બનાવવાનો છે.”
About The Author
